Osoby grające w „państwa-miasta”, układające krzyżówki albo przygotowujące się do quizów często zatrzymują się przy jednym punkcie: państwo na Ł. Szukają krótkiej, jednoznacznej odpowiedzi, ale w internecie pojawia się sporo sprzecznych informacji. Poniżej znajduje się konkretna lista, wyjaśnienie, dlaczego jest tak krótka oraz garść ciekawostek, które przydają się i do zabawy, i do rozmów przy stole.
Lista państw na Ł – czy w ogóle istnieją?
W języku polskim istnieje dokładnie jedno współczesne, powszechnie uznawane państwo, którego nazwa zaczyna się na literę Ł:
- Łotwa – państwo nad Bałtykiem, stolica: Ryga
Nie ma innego suwerennego kraju, którego standardowa polska nazwa zaczynałaby się od Ł. Czasem w dyskusjach pojawiają się różne dziwne propozycje, ale zazwyczaj wynikają z:
- mieszania polskich nazw z obcojęzycznymi (np. angielskie Latvia)
- traktowania regionów lub historycznych krain jako państw
- literówek i błędnych transkrypcji z innych alfabetów
W standardowej polszczyźnie jedynym współczesnym państwem na literę Ł jest Łotwa.
Jeśli więc w grze, teście czy quizie pojawia się hasło „państwo na Ł” – odpowiedź jest jedna. Cała reszta to już zabawa w ciekawostki wokół tego wyjątku.
Łotwa – podstawowe informacje
Łotwa leży w Europie Północnej, nad Morzem Bałtyckim, między Litwą a Estonią. Jest jednym z tzw. krajów bałtyckich. Członek Unii Europejskiej i strefy euro, należy też do NATO.
Najważniejsze fakty przydatne „na szybko”:
- stolica: Ryga
- waluta: euro (EUR)
- język urzędowy: łotewski
- liczba ludności: ok. 1,8 mln (szacunki po 2020 r.)
- ustrój: republika parlamentarna
Kraj jest stosunkowo niewielki, ale dość zróżnicowany – od szerokich, piaszczystych plaż nad Bałtykiem, przez jeziora i lasy, po klasycystyczne i secesyjne centrum Rygi.
Historia i tożsamość Łotwy
Łotwa jako niepodległe państwo jest stosunkowo „młoda”, ale historycznie ten teren był przeciągany między różnymi potęgami. Przez wieki wpływy niemieckie, szwedzkie i rosyjskie mieszały się tu bardzo mocno.
Ważny moment to 1918 rok, kiedy ogłoszono niepodległość Republiki Łotewskiej po I wojnie światowej. Okres międzywojenny to budowa państwa i tożsamości narodowej, która była wcześniej rozproszona pod obcym panowaniem.
W czasie II wojny światowej Łotwa znalazła się najpierw pod okupacją radziecką, potem niemiecką, a po wojnie ponownie została włączona do ZSRR jako jedna z republik związkowych. Formalna niepodległość wróciła w 1991 roku, w czasie rozpadu Związku Radzieckiego.
Ten „skok” z systemu sowieckiego do zachodniego bardzo mocno przeorał kraj. Stąd do dziś na Łotwie czuć napięcie między silną chęcią zachowania odrębnej kultury łotewskiej a obecnością dużej mniejszości rosyjskojęzycznej, zwłaszcza w Rydze i większych miastach.
Jednocześnie Łotwa dość konsekwentnie buduje wizerunek nowoczesnego, cyfrowego państwa, otwartego na inwestycje i technologie, ale z silnym przywiązaniem do natury i tradycji (chociażby do słynnych łotewskich świąt letnich – Jāņi).
Ciekawostki o Łotwie
Łotwa rzadko trafia na pierwsze strony gazet, ale ma kilka elementów, które wyróżniają ją nawet w skali Europy.
1. Secesyjna stolica
Ryga to jedno z najciekawszych miast secesyjnych na świecie. W dzielnicy Alberta i okolicach można zobaczyć dziesiątki kamienic z przełomu XIX i XX wieku, bogato zdobionych rzeźbami i ornamentami. Dla fanów architektury to naprawdę konkretna gratka.
2. Kraj śpiewający
Łotwa ma bardzo silną tradycję chóralną. Łotewski Festiwal Pieśni i Tańca (organizowany co kilka lat) przyciąga dziesiątki tysięcy wykonawców, a występy potrafią łączyć chóry liczące po kilkanaście tysięcy osób na jednej scenie.
Festiwal Pieśni i Tańca na Łotwie jest wpisany na listę niematerialnego dziedzictwa UNESCO.
3. Las i jeziora zamiast betonu
Znaczna część kraju jest pokryta lasami, a gęstość zaludnienia jest niższa niż w Polsce. To przekłada się na bardzo przyjemne warunki dla tych, którzy lubią ciszę, spacery, kajaki i małe, klimatyczne miasteczka zamiast ogromnych metropolii.
4. Dziedzictwo radzieckie
Do dziś można trafić na widoczne ślady ZSRR – od architektury, przez pomniki (choć część z nich konsekwentnie znika), po układ blokowisk na obrzeżach miast. W niektórych miejscach turystycznie wykorzystuje się dawne obiekty wojskowe czy bunkry.
5. Tech i internet
Kraje bałtyckie, w tym Łotwa, mają często lepszą infrastrukturę cyfrową niż wiele „starej” Europy. Szybki internet, dobra penetracja usług online i stosunkowo proste procedury biznesowe przyciągają firmy IT i start-upy, choć Łotwa w tym wyścigu jest nieco w cieniu Estonii.
Łotwa w codziennym życiu Polaków
Mimo bliskości geograficznej Łotwa nie jest pierwszym wyborem polskich turystów – częściej pada na Litwę, Estonię czy kraje skandynawskie. Jednak powoli ten kierunek zyskuje popularność, szczególnie wśród osób szukających „czegoś innego” niż standardowe kurorty.
Duża rola Łotwy to trasy tranzytowe – drogowe i kolejowe – na północ Europy. Wielu kierowców zawodowych, podróżników czy pracowników międzynarodowych firm zna Łotwę głównie z perspektywy dróg, parkingów i portów.
W biznesie coraz częściej pojawiają się powiązania w obszarze transportu, logistyki i IT. Łotewskie firmy są mniejsze skalą niż niemieckie czy francuskie, ale współpraca jest zwykle mniej sformalizowana i bardziej elastyczna.
Jest też wąska, ale wyraźna grupa studentów, którzy wybierają łotewskie uczelnie (np. w Rydze) jako tańszą lub mniej obleganą alternatywę dla Zachodu, szczególnie na kierunkach technicznych i ekonomicznych.
W życiu codziennym Łotwa kojarzy się Polakom głównie z Rygą, morzem i – wśród fanów motoryzacji – z importem używanych samochodów, które często przepływają przez łotewskie porty.
Dlaczego tak mało państw na literę Ł?
Powód jest prozaiczny: ł to litera z polską (i kilku innych słowiańskich) diakrytyką, której zdecydowana większość języków świata po prostu nie używa. Nazwy państw w oficjalnym obiegu międzynarodowym tworzone są na bazie alfabetu łacińskiego bez ogonków, kresek i kropek, a dopiero potem lokalnie dostosowywane.
W praktyce oznacza to, że w polszczyźnie wiele nazw zaczyna się od zwykłego L – Litwa, Laos, Liban, Luksemburg – bo tak jest bliżej oryginałowi lub ogólnie przyjętej formie łacińskiej.
Łotwa jest wyjątkiem, bo polskie brzmienie zostało ukształtowane w konkretnym, historycznym kontekście i utrwaliło się na tyle mocno, że nikt poważnie nie rozważa zamiany „Łotwy” na „Lotwę”. Podobnie jest z Łotyszami i Łotewką – to już zakorzenione etnonimy.
Niektóre „dziwne” propozycje państw na Ł pojawiają się w internecie, gdy ktoś próbuje na siłę spolszczać obcojęzyczne nazwy, np. tworząc wymyślone formy z ł zamiast l. W języku naturalnym takie sztuczne konstrukcje się zwykle nie przyjmują.
Państwo na Ł w grach słownych i quizach
W „państwach-miastach” czy innych grach słownych pytanie o państwo na Ł bywa traktowane jak mały haczyk. Z jednej strony odpowiedź jest banalna, z drugiej – sporo osób ją przegapia z przyzwyczajenia, że na „Ł” „nic nie ma”.
Dla porządku warto mieć w głowie prosty zestaw skojarzeń:
- państwo: Łotwa
- stolica: Ryga
- mieszkaniec: Łotysz, Łotyszka
- język: łotewski
Na tej bazie można szybko „dobić punktów” w różnych kategoriach, jeśli gra na to pozwala. Przydaje się też zapamiętanie, że Łotwa to kraj bałtycki, więc w pytaniach typu „kraje nad Bałtykiem” też łatwo po nią sięgnąć.
Co jeszcze na Ł: miasta, regiony, pojęcia
Choć lista państw na Ł jest krótka, to sama litera w polszczyźnie ma się doskonale. Znaleźć można sporo nazw geograficznych na Ł, które często mylą mniej zorientowane osoby w grach:
- Łódź – duże miasto w Polsce, ale nie państwo
- Łużyce – historyczny region, dziś podzielony między Polskę i Niemcy
- Łachwa, Łuck – miasta na terenie dzisiejszej Białorusi i Ukrainy
Warto rozróżniać: państwo na Ł to jedno – Łotwa. Reszta to miasta, regiony, nazwy rzek czy jezior, które w grach mogą się pojawiać jako osobne kategorie, ale nie zastąpią państwa.
Dobrze mieć to poukładane, bo porządek w głowie pozwala szybciej reagować na pytania w quizach, a do tego daje bazę do sensownej rozmowy, gdy temat zejdzie na „egzotyczne” państwa Europy.