Frazesy to utarte, najczęściej puste treściowo sformułowania, które brzmią górnolotnie, ale niewiele wnoszą. Pojawiają się w przemówieniach, oficjalnych wystąpieniach, reklamach, ale też w codziennej rozmowie. Zwykle kojarzą się z brakiem konkretu, myślową wygodą albo świadomą grą na emocjach zamiast na treści.
Wszystkie synonimy słowa „frazesy”
Najbliższe znaczeniowo synonimy (w użyciu ogólnym, zbiorczo, w liczbie mnogiej):
banały, bon moty, komunały, klisze językowe, komunały, ogólniki, oklepane formułki, oklepane powiedzonka, oklepane slogany, oklepane zwroty, ozdobniki słowne, puste deklaracje, puste formułki, puste frazy, puste hasła, puste obietnice, puste słowa, pustosłowie, pustosłów, retoryczne ozdobniki, slogany, stereotypowe zwroty, utarte powiedzonka, utarte slogany, utarte formułki, utarte zwroty, wyświechtane frazy, wyświechtane formułki, wyświechtane hasła, wyświechtane powiedzonka, wyświechtane zwroty, wielkie słowa, wzniosłe frazy, wzniosłe słowa
W liczbie pojedynczej (kiedy mowa o jednym konkretnym zwrocie):
banał, bon mot, komunał, klisza językowa, ogólnik, oklepana formułka, oklepane powiedzonko, oklepany slogan, oklepany zwrot, ozdobnik słowny, pusta deklaracja, pusta formułka, pusta fraza, puste hasło, pusta obietnica, puste słowo, pustosłowie, pustosłów, retoryczny ozdobnik, slogan, stereotypowy zwrot, utarte powiedzonko, utarty slogan, utarta formułka, utarty zwrot, wyświechtana fraza, wyświechtana formułka, wyświechtane hasło, wyświechtane powiedzonko, wyświechtany zwrot, wielkie słowo, wzniosła fraza, wzniosłe słowo
Ciekawostka: „Pustosłowie” to najczęściej treść nadmiernie rozwlekła i pusta, „frazes” – raczej gotowiec: gotowy schemat językowy. Frazes może być zwięzły, a mimo to zupełnie nic nie znaczyć.
Grupy znaczeniowe i odcienie znaczeń
Synonimy „frazesów” dobrze układają się w kilka wyraźnych grup.
1. Pustka treściowa i brak konkretu
- puste słowa, puste deklaracje, puste obietnice, puste frazy, puste formułki, puste hasła – podkreślają brak pokrycia w działaniu lub faktach;
- ogólniki – zamiast konkretów: wszystko, ale tak naprawdę nic;
- pustosłowie, pustosłów – mówienie dużo, ale bez treści.
„Puste obietnice” niemal zawsze sugerują świadome wprowadzanie w błąd, natomiast „puste słowa” – także bezmyślne powtarzanie tego, co się „ładnie mówi”.
2. Zużycie i oklepane schematy
- banały – rzeczy tak oczywiste, że aż nudne; truizmy ubrane w słowa;
- komunały – wypowiedzi sztampowe, pospolite, «z pierwszej półki» gotowych sformułowań;
- klisze językowe – powtarzane bezrefleksyjnie schematy języka, często z mediów;
- wyświechtane frazy, wyświechtane formułki, wyświechtane zwroty, wyświechtane hasła, wyświechtane powiedzonka – zwroty tak nadużyte, że aż śmieszne;
- oklepane zwroty, oklepane formułki, oklepane slogany, oklepane powiedzonka – podobne do „wyświechtanych”, lekko potoczne w wydźwięku;
- utarte zwroty, utarte formułki, utarte slogany, utarte powiedzonka – trochę łagodniejsze, mogą być neutralne lub lekko krytyczne.
3. Gra na patosie i «wielkich słowach»
- wielkie słowa – brzmią szumnie, dotyczą ważnych wartości, ale często są nadużywane;
- wzniosłe słowa, wzniosłe frazy – podkreślają patos, podniosłość, często nieuzasadnioną;
- ozdobniki słowne, retoryczne ozdobniki – wyrazy dodane tylko dla efektu;
- bon moty – efektowne, błyskotliwe sformułowania, które przy nadmiarze też mogą stać się pustym efekciarstwem.
„Wielkie słowa” nie zawsze są frazesami. Stają się nimi dopiero wtedy, gdy padają zbyt często, zbyt głośno i bez pokrycia w działaniu.
4. Reklama, polityka, oficjalne wystąpienia
- slogany, slogany reklamowe, oklepane slogany, utarte slogany – krótkie hasła, mające działać na emocje lub skojarzenia;
- puste hasła – deklaracje bez programu i treści;
- puste deklaracje, puste obietnice – typowe w języku polityki, relacji publicznych, PR-u.
Synonimy w zależności od stylu wypowiedzi
Styl neutralny i publicystyczny
- frazesy, banały, komunały, ogólniki, pustosłowie, puste słowa, puste deklaracje, puste obietnice, slogany, puste hasła, utarte zwroty
Te określenia dobrze sprawdzają się w tekstach prasowych, analizach, recenzjach, ale też w zwykłej rozmowie. Niosą ocenę, ale nie brzmią wulgarnie ani potocznie „do bólu”.
Styl potoczny, swobodny
- oklepane zwroty, oklepane formułki, oklepane slogany, wyświechtane frazy, wyświechtane teksty, wyświechtane powiedzonka
Tu silnie czuć znużenie i zniecierpliwienie. Mówią o irytacji mówcy: dość, ile można słuchać tego samego.
Styl bardziej literacki lub krytyczny
- klisze językowe, retoryczne ozdobniki, ozdobniki słowne, wzniosłe frazy, wielkie słowa, bon moty
Te synonimy dobrze brzmią w esejach, felietonach, tekstach krytycznych. Nadają wypowiedzi odcień ironicznej, czasem lekko podszytej sarkazmem oceny.
„Klisza językowa” to określenie bardzo przydatne w analizie mediów: pozwala nazwać konkretne, powtarzalne wzorce mówienia, np. o «bezprecedensowych wyzwaniach» czy «historycznych decyzjach».
Styl bardziej naukowy lub analityczny
- klisze językowe, stereotypowe zwroty, utarte formułki, banały, truizmy (pokrewne znaczeniowo), ogólniki
Te wyrazy dobrze funkcjonują w języku nauk o języku, medioznawstwie, socjologii czy literaturoznawstwie, gdzie opisuje się sposób mówienia, niekoniecznie od razu go ośmieszając.
Subtelne różnice między wybranymi synonimami
Frazesy a banały
Frazesy to gotowe formułki, które brzmią efektownie, często dotyczą wielkich wartości, ale są zbyt ogólne. Banały to raczej oczywistości – treści, które nikogo nie zaskakują i niczego nie wyjaśniają. Frazes może być górnolotny, banał – przeważnie przyziemny.
Frazesy a slogany
Slogan jest z definicji krótki, zapamiętywalny, projektowany jako narzędzie perswazji (politycznej, marketingowej). Frazes może być i krótki, i dłuższy – najważniejsze, że jest utarty i pusty. Slogan łatwo staje się frazesem, gdy się go bezrefleksyjnie powtarza.
Ogólniki a pustosłowie
Ogólniki to brak konkretu: mowa o wszystkim i o niczym jednocześnie. Pustosłowie to nadmiar słów przy minimalnej treści – rozgadanie bez sensu. Ogólnik może być jednozdaniowy, pustosłowie zwykle „rozlewa się” na dłuższy fragment wypowiedzi.
Wielkie słowa a wzniosłe frazy
„Wielkie słowa” to określenie skupione na znaczeniu – słowa o wartościach, ideach, moralności. „Wzniosłe frazy” mocniej podkreślają patos, rozdmuchaną formę. Wzniosła fraza łatwiej brzmi teatralnie i przesadnie.
W języku krytyki często łączy się te określenia: „patetyczne, wzniosłe frazesy pełne wielkich słów” – sygnał, że autorowi bardziej zależy na efekcie niż na rzetelnej treści.
Przykłady użycia synonimów w zdaniach
1. Zamiast konkretnych rozwiązań, podczas konferencji padły jedynie ogólniki i wyświechtane frazy o «lepszej przyszłości».
2. Kampania wyborcza opierała się głównie na pustych hasłach i oklepanych sloganach, które równie dobrze mogły należeć do dowolnej partii.
3. W uzasadnieniu wyroku dominowały utarte formułki i komunały, zamiast rzeczowego odniesienia się do argumentów stron.
4. Przemówienie było barwne i pełne wzniosłych słów, ale po chwili okazało się, że to tylko starannie opakowane pustosłowie.