W quizach geograficznych pytanie o państwo na Z potrafi skutecznie zatrzymać nawet nieźle ogarnięte osoby. Wystarczy jednak zrobić krok 1: znać pełną, poprawną listę krajów na Z po polsku, krok 2: skojarzyć je z charakterystycznymi cechami i stolicami, a efekt końcowy to zestaw ściąg, które wchodzą w pamięć na długo. Poniżej konkretny przegląd: bez nadmiarowej teorii, za to z informacjami, które przydają się zarówno do gier, jak i luźnych rozmów przy stole.
Państwo na Z – ile ich jest naprawdę?
W polskich nazwach państw funkcjonują tylko cztery kraje rozpoczynające się na literę Z. Dwa leżą w Afryce, dwa w Azji i Europie, a dodatkowe utrudnienie polega na tym, że dwa z nich zaczynają się od słowa „Zjednoczone”.
Podstawowa lista krajów na Z i ich stolice wygląda tak:
- Zambia – stolica: Lusaka
- Zimbabwe – stolica: Harare
- Zjednoczone Emiraty Arabskie – stolica: Abu Zabi (Abu Dhabi)
- Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej – stolica: Londyn
W języku polskim państwa na Z to dokładnie cztery kraje. Jeśli w quizie wychodzi pięć albo sześć, zwykle ktoś dolicza terytoria zależne lub nazwy w innym języku.
Warto pamiętać, że np. „Zanzibar” często pojawia się w rozmowach, ale jest częścią Tanzanii, a nie samodzielnym państwem. Podobnie różne historyczne nazwy czy nieuznawane twory polityczne nie wchodzą do tej listy.
Zambia – Lusaka
Zambia to państwo śródlądowe w południowej Afryce, często kojarzone głównie z wodospadami Wiktorii. Trochę szkoda, bo to spory kraj z ciekawą mieszanką kultur i pejzaży – od sawanny po tereny wyżynne.
Lusaka w pigułce
Lusaka, stolica Zambii, leży na wysokości około 1200–1300 m n.p.m. i dzięki temu nie dokuczają tam aż tak ekstremalne upały jak w wielu innych miastach regionu. Miasto jest stosunkowo młode – dynamicznie rozwija się dopiero od XX wieku.
W kontekście ciekawostek lifestyle’owych Lusaka to przykład miasta, gdzie nowoczesne galerie handlowe stoją dosłownie obok tradycyjnych rynków. W przestrzeni miejskiej widać mieszankę brytyjskiego dziedzictwa kolonialnego, lokalnych tradycji i współczesnej, „globalnej” zabudowy biurowej.
Dla osób uczących się geograficznych skojarzeń przydaje się prosty łańcuszek: „Zambia – z (jak z) Lusaką na wyżynie”. Lusaka w praktyce często pojawia się w zestawieniach „najmniej docenianych stolic Afryki”, co też jest dobrym hakiem pamięciowym.
Co wyróżnia Zambię na tle Afryki?
Zambia bywa nazywana jednym z bezpieczniejszych krajów regionu dla turystów, co przyciąga coraz więcej osób zainteresowanych safari poza najbardziej oczywistymi kierunkami. Popularne są wyjazdy do parków narodowych, m.in. South Luangwa czy Kafue.
W codziennym życiu mieszkańców istotne miejsce zajmują rynki i przyuliczne stoiska, gdzie łączą się lokalne produkty z importowanymi, często używanymi rzeczami z Europy i Azji. Z perspektywy stylu życia Zambia to ciekawy miks tradycyjnych społeczności wiejskich i wciąż rosnących miast.
Zimbabwe – Harare
Zimbabwe leży tuż obok Zambii, również w południowej części Afryki. Graniczy m.in. z RPA i Mozambikiem, a przez lata przewijało się w światowych mediach głównie z powodu problemów gospodarczych i politycznych.
Harare – stolica na przełomie epok
Harare to największe miasto kraju i jego centrum administracyjne. Położone jest na wyżynach, dzięki czemu klimat jest relatywnie łagodny, jak na te szerokości geograficzne. Po ulicach wciąż jeździ dużo starszych samochodów, co nadaje miastu trochę „retro” charakter.
Nazwa „Harare” zastąpiła dawną kolonialną „Salisbury”, co dobrze ilustruje szerszy proces odchodzenia od nazw nadanych przez Europejczyków po uzyskaniu niepodległości. W przestrzeni publicznej czuć mieszankę dawnych pomników, murali i bardzo współczesnych reklam.
Dla osób uczących się stolic sprawdza się proste skojarzenie: „Zimbabwe – Zima? Nie, raczej gorąco, ale stolica Ha-ra-re brzmi jak rytmiczne zawołanie.” Brzmi banalnie, ale właśnie takie rytmiczne gry słów najłatwiej utrwalają się w pamięci.
Zimbabwe poza stereotypami
W codziennych opowieściach o Zimbabwe pojawiają się często dwa skrajne obrazy: spektakularne przyrodnicze krajobrazy i kryzysy ekonomiczne. Rzeczywistość jest oczywiście bardziej złożona – w miastach rozwijają się lokalne sceny artystyczne, street art i drobne biznesy.
Turystycznie Zimbabwe konkuruje z sąsiednimi krajami ofertą safari i miejsc związanych z dawnymi królestwami (np. Wielkie Zimbabwe – monumentalne kamienne ruiny). To kolejny powód, by nie wrzucać go do worka „krajów, o których nic się nie dzieje”.
Zjednoczone Emiraty Arabskie – Abu Zabi
Zjednoczone Emiraty Arabskie (ZEA) to federacja emiratów nad Zatoką Perską, znana przede wszystkim dzięki Dubajowi. W quizach wiele osób spontanicznie podaje „Dubaj” jako stolicę, co jest jednym z klasycznych błędów.
Formalną stolicą ZEA jest Abu Zabi (częściej spotykana w pisowni angielskiej jako Abu Dhabi). To tam mieszczą się główne urzędy i rezydencja prezydenta. Dubaj jest największym miastem, centrum biznesu i rozrywki, ale nie pełni roli stolicy państwa.
W Zjednoczonych Emiratach Arabskich stolicą jest Abu Zabi, a nie Dubaj. To jeden z najczęściej powtarzanych błędów w pytaniach „państwo – stolica”.
Z perspektywy stylu życia ZEA to przykład kraju, gdzie w ciągu kilku dekad pustynne tereny zmieniły się w jedno z najbardziej futurystycznych otoczeń miejskich na świecie. Lotniska, centra handlowe, drapacze chmur – wszystko projektowane tak, by robiły wrażenie skalą i rozmachem.
W codziennym funkcjonowaniu państwa ważna jest historia ropy naftowej, ale współcześnie bardzo dużo uwagi idzie w stronę dywersyfikacji gospodarki: turystyka, finanse, technologie. To też dobre skojarzenie: „ZEA – Zawsze Extra Architektura”.
Zjednoczone Królestwo – Londyn
Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej, w skrócie często po prostu „Zjednoczone Królestwo” albo „Wielka Brytania”, to najbliższe kulturowo wielu osobom państwo na Z. W praktyce większość kojarzy je właśnie jako „UK” lub „Britain”, przez co łatwo przeoczyć polską nazwę zaczynającą się na literę Z.
Stolicą jest oczywiście Londyn, jedno z najbardziej rozpoznawalnych miast świata. W tym przypadku utrwalenie pary „Zjednoczone Królestwo – Londyn” nie sprawia zwykle problemu; wyzwaniem jest raczej przyzwyczajenie się, że w polskiej wersji nazwy państwa pierwsza litera to właśnie Z, a nie W czy U.
Ciekawostką jest fakt, że oficjalna pełna nazwa kraju jest dość długa, dlatego w praktyce funkcjonuje kilka skrótowych wersji: „Zjednoczone Królestwo”, „Wielka Brytania”, „UK”. W pytaniach quizowych warto zwracać uwagę na dokładne brzmienie – czasem liczy się dosłownie pierwsza litera.
Jak łatwo zapamiętać państwa na Z i ich stolice?
Dla osób, które chcą ogarnąć temat raz a dobrze, sprawdza się prosta strategia – łączenie krajów w mini-historie zamiast suchego wkuwania listy.
- Dwa kraje afrykańskie na Z – Zambia (Lusaka) i Zimbabwe (Harare). Leżą obok siebie, można myśleć o nich jako o „parze Z&Z w południowej Afryce”.
- Dwa „Zjednoczone” – Zjednoczone Emiraty Arabskie (Abu Zabi) i Zjednoczone Królestwo (Londyn). Dwa różne światy, ale w obu nazwa państwa zaczyna się od słowa „Zjednoczone”.
- Powtarzanie w parach – zamiast czterech osobnych haseł, dwie pary: afrykańska (Zambia–Zimbabwe) i „zjednoczona” (ZEA–Zjednoczone Królestwo).
Dobrym ćwiczeniem jest też tworzenie krótkich, własnych zdań, np. „Zjednoczone mają stolice nad wodą (Abu Zabi i Londyn), a Z&Z leżą na afrykańskich wyżynach (Lusaka i Harare)”. Im bardziej osobliwe skojarzenie, tym większa szansa, że zostanie w głowie.
Podsumowując: lista państw na Z jest krótka, ale przez „Zjednoczone” i mylące Dubaj potrafi sprawić problemy. W praktyce wystarczy kilka dobrze dobranych skojarzeń, by na pytanie o „państwo na Z i stolicę” reagować automatycznie, bez szukania w pamięci na chybił trafił.